Jakie są najważniejsze regulacje dla sektora PV w 2021 r.? Co zmienia nowelizacja ustawy o OZE? Jaki wpływ na opodatkowanie fotowoltaiki będzie mieć Polski Ład? Czy da się utrzymać ciągłość łańcucha dostaw dla energetyki słonecznej? Zapraszamy na seminarium „Perspektywy rozwoju rynku PV w Polsce”.

Seminarium poprowadzą czołowi eksperci i praktycy sektora PV: dr Wiktoria Rogaska, Counsel, DWF Poland Jamka sp. k.; Katarzyna Szwed – Lipińska, Dyrektor Departamentu Źródeł Odnawialnych, URE; dr Wojciech Sztuba, Managing Partner, TPA Poland; Michał Siembab, PVO International.

Seminarium odbędzie się 9 listopada 2021, przy Placu Małachowskiego 2 w Warszawie, Kancelarii DWF Poland.

Szczegółowy program i rejestracja TUTAJ.

Spółki Skarbu Państwa będą uprzywilejowane w pozyskiwaniu pod instalacje OZE terenów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. We wrześniu Sejm odrzucił sprzeciw Senatu wobec tego pomysłu i przyjął nowelizację we wcześniejszym brzmieniu. Prezydent podpisał nowelizację 4 października.

Nowelizacja dotyczy ponadto m.in.: lokalizacji OZE o mocy do 500 kW bez konieczności uwzględnienia w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy; przedłużenia maksymalnego okresu udzielenia pomocy publicznej w ramach systemu aukcyjnego oraz systemów FIT i FIP do 31 grudnia 2027 r.; przedłużenia maksymalnego okresu wsparcia do 30 czerwca 2047 r.

Treść nowelizacji i przebieg procesu legislacyjnego dostępne są tutaj

Działając w imieniu krajowych i zagranicznych inwestorów z sektora energetyki słonecznej, Polskie Stowarzyszenie Fotowoltaiki („PSF”) pragnie wyrazić sprzeciw wobec ostatnich działań legislacyjnych rządu faktycznie zmierzających do ograniczenia konkurencji na polskim rynku odnawialnych źródeł energii i nieuprawnionego uprzywilejowania pozycji przedsiębiorstw kontrolowanych przez Skarb Państwa.

Zdaniem PSF, przepisy uchwalonej przez Sejm w dniu 11 sierpnia 2021 r. ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (obecnie procedowana w Senacie – Druk nr 486)  i ustawy z dnia 23 lipca 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych ze specjalnym przeznaczeniem gruntów leśnych (oczekuje na podpis Prezydenta po odrzuceniu przez Sejm poprawek Senatu) godzą w podstawowe zasady zarówno polskiego jak i unijnego systemu prawnego. Wejście w życie ww. aktów wiązać się będzie naszym zdaniem zarówno z zahamowaniem rozwoju krajowego rynku OZE, poważnymi stratami środowiskowymi jak również z ryzykiem odpowiedzialności finansowej Skarbu Państwa wobec Unii Europejskiej jak i podmiotów pokrzywdzonych ich postanowieniami. Uważamy, że procedowane regulacje noszą znamiona selektywności, dyskryminacji i nierównego traktowania przedsiębiorstw. Wprowadziły odgórnie narzucone i nieproporcjonalne rozwiązania, pogarszające sytuację prawną jednej strony tj. podmiotów niezwiązanych kapitałowo ze Skarbem Państwa – zarówno polskich jak i zagranicznych.

Szczegółowe motywy naszego stanowiska pragniemy przedstawić poniżej:

  1. Ustawa o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (druk senacki nr 486, „Ustawa”).

Kluczowe znaczenie dla przyszłości polskiego rynku OZE ma art. 2 Ustawy zmieniający ustawę z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2020 r. poz. 2243, „uGNR”) w art. 39. Proponuje się nowe wyłączenie spod generalnej zasady konkurencyjnego (przetarg ofert pisemnych lub publiczny przetarg ustny) wydzierżawiania przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa („KOWR”) nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zgodnie z nowym pkt 2a), przetargu nie stosuje się, jeżeli nieruchomość jest wydzierżawiana spółkom kapitałowym, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o szczególnych uprawnieniach ministra właściwego do spraw aktywów państwowych oraz ich wykonywaniu w niektórych spółkach kapitałowych lub grupach kapitałowych prowadzących działalność w sektorach energii elektrycznej, ropy naftowej oraz paliw gazowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2173, „uMAP”), w celu budowy, modernizacji lub rozbudowy urządzeń lub instalacji związanych z wytwarzaniem energii elektrycznej, zapewniających bezpieczeństwo i podtrzymujących funkcjonalność mienia ujawnionego w jednolitym wykazie obiektów, instalacji, urządzeń i usług wchodzących w skład infrastruktury krytycznej, o którym mowa w art. 5b ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1856 oraz z 2021 r. poz. 159, „uZK”). W szczególności chodzi zatem o spółki Skarbu Państwa dysponujące infrastrukturą służącą do wytwarzania, dystrybucji, albo przesyłania energii elektrycznej, ale także spółki Skarbu Państwa zajmujące się wytwarzaniem, dystrybucją oraz przesyłem ropy naftowej lub paliw gazowych.

W uzasadnieniu do omawianego aktu czytamy, że projektowane zmiany mają na celu (sic!) „uniknięcie zarzutów dotyczących niezgodności z prawem Unii Europejskiej polegającej na faworyzowaniu określonych podmiotów przy zagospodarowywaniu nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa”(s. 16). Projektodawca argumentuje ponadto, że przedmiotowe przepisy mają „ograniczać wpływ potencjalnej awarii na bezpieczeństwo państwa i jego obywateli” i „przyczynić się do realizacji postawionych celów unijnych w zakresie udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto”, co czyni koniecznym, zdaniem Projektodawcy „umożliwienie szybkiego dostępu do gruntów, na których będą realizowane takie inwestycje [OZE]” (s. 17). Jak szacuje Projektodawca, w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa wchodzi 31 427 ha gruntów (w tym 1551,5 ha niezagospodarowanych i 29 875,5 ha znajdujących się w dzierżawie), które potencjalnie mogą być wykorzystane przez ich zagospodarowanie dla potrzeb pozyskiwania OZE.

Należy na wstępie wskazać, że procedury przetargowe są wykorzystywane do optymalnej realizacji celów publicznych poza sferą zamówień publicznych. W szczególności zatem mogą być wykorzystywane celem zapewnienia właściwego rozdysponowania, przejrzystości i jawności rozporządzeń mieniem publicznym (państwowym lub samorządowym)[1]. Ze względu na specyfikę przedmiotu dzierżawy tj. nieruchomości Skarbu Państwa, nie jest zatem właściwe, jak wskazuje się w literaturze przedmiotu, aby dysponowanie tymi nieruchomościami oparte było na pełnej swobodzie wyboru osoby nabywcy. Stwarzałoby to pole do nadużyć. Stąd za właściwe uznano za konieczne wprowadzenie trybu przetargowego. Tworzy on ograniczenia w doborze kontrahenta w tym znaczeniu, że decyzja o tym, komu zostanie sprzedana nieruchomość z Zasobu, jest determinowana przez kryterium obiektywne, tj. cenę[2]. Zadaniem obecnych regulacji uGNR jest ponadto ochrona podmiotów prywatnoprawnych przed nieobiektywnym wykonywaniem przez państwo prawa własności, gdyż gwarantuje zachowanie przejrzystych, uczciwych reguł wyboru kontrahentów w oparciu o kryteria obiektywne, z poszanowaniem zasady uczciwej konkurencji-  uczciwość rywalizacji o zawarcie umowy w wyniku przetargu stanowi wartość publiczną, która powinna być chroniona[3]. Należy podkreślić, że uczciwa rywalizacja między przedsiębiorcami w tego rodzaju przetargach ma znaczenie z szerszej perspektywy rynkowej. Brak poszanowania zasad uczciwej konkurencji przy wyborze zwycięzców tych przetargów może wpływać na sytuację konkurencyjną na danym rynku właściwym, na którym prowadzą oni działalność. Uzyskanie bowiem przez przedsiębiorcę dostępu do dobra rzadkiego (np. gruntów Zasobu Skarbu Państwa) polepsza jego pozycję względem konkurentów, stwarzając mu lepsze warunki rozwoju działalności rynkowej[4]. Zachowanie uczciwych warunków rywalizacji między przedsiębiorcami w tego rodzaju sytuacjach ma zatem znaczenie dla kształtowania podstaw prawidłowego obrotu gospodarczego, zaś nieuzasadniona rezygnacja z procedur konkurencyjnych jest przejawem zniekształcenia (zakłócenia) prawidłowych zasad działania rynku, do których należy wolna i uczciwa konkurencja. Z punktu widzenia rozwoju polskiego rynku OZE projektowane zmiany mogą zatem prowadzić do szeregu potencjalnych naruszeń przy wydatkowaniu środków publicznych oraz powstawania niejasnych powiązań nie mających nic wspólnego z przejrzystością i uczciwością w prowadzeniu działalności gospodarczej. Brak przejrzystości i równego charakteru dostępu do kluczowych zasobów (gruntów pod nowe instalacje) nie tylko nie przyspieszy, ale przeciwnie, spowolni proces wprowadzania nowych mocy do KSE, gdyż zamknie de facto dla prywatnych inwestorów – stanowiących przeważającą większość branży OZE – pokaźny fragment rynku. Stanowi to niewątpliwie poważne zagrożenie dla terminowej realizacji przez Polskę celu OZE.  

Ponadto, zdaniem PSF, istnieją uzasadnione przesłanki dla uznania przedmiotowych regulacji w świetle prawa unijnego za niedozwoloną pomoc publiczną. Jak wiadomo, zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”), wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.

Po pierwsze, należy wskazać, że pojęcie „zasobów państwowych” nie posiada ścisłej definicji i jest w orzecznictwie TSUE i wypowiedziach KE rozumiane szeroko[5]. W opinii do sprawy Stardust Marine (C-482/99) Rzecznik Generalny stwierdził, że zasoby państwowe są tymi zasobami, które bezpośrednio lub pośrednio pozostają pod kontrolą lub w dyspozycji państwa. Z kolei w orzeczeniu Iride (T-25/07, pkt 25) Sąd stwierdził, że nawet jeżeli środki nie są w sposób ciągły w posiadaniu władz publicznych, a jednak w sposób ciągły pozostają pod kontrolą tych władz, będąc w ten sposób dla nich dostępne, wystarcza do uznania ich za zasoby państwowe. Aby zaistniała niedozwolona pomoc publiczna musi dojść do transferu zasobów państwowych do przedsiębiorstwa[6]. W określonych okolicznościach przekazanie zasobów państwowych obejmować będzie swoim zakresem również zasoby będące własnością podmiotów prywatnych. Orzecznictwo wyraża bowiem pogląd, że pochodzenie zasobów nie ma znaczenia, pod warunkiem że zanim zostaną bezpośrednio lub pośrednio przekazane beneficjentom, znajdą się pod kontrolą publiczną i będą w związku z tym dostępne dla organów krajowych, nawet jeżeli zasoby te nie staną się własnością danego organu publicznego[7]. Przypomnijmy, że zgodnie z art. 12 uGNR Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa tworzy mienie stanowiące własność Skarbu Państwa w tym m.in. nieruchomości rolne i inne nieruchomości i składniki mienia pozostałe po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń. Z kolei na podstawie art. 5 uGNR Skarb Państwa powierza Krajowemu Ośrodkowi wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia znajdującego się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Po drugie, w orzecznictwie podkreśla się, że za „selektywyny” należy uznać środek, który w ramach danego systemu sprzyja niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów względem innych przedsiębiorstw znajdujących się w porównywalnej sytuacji faktycznej i prawnej w świetle celu tego środka (np. Adria-Wien C-143/99, Asociación Española de la Industria Eléctrica C-105/18 do C-113/18). Biorąc pod uwagę proponowane brzmienie Ustawy wskazujące na zamknięty katalog nieruchomości mogących być przedmiotem umowy dzierżawy oraz zamknięty katalog przedsiębiorstw które mogą zawrzeć taką umowę z KOWR na zasadach bezprzetargowych należy jasno stwierdzić, że już w tym momencie Projektodawcy znane są podmioty, które będą mogły być stronami umów dzierżawy i będzie to tylko wąska grupa podmiotów. Prowadzi to do wniosku, że proponowane rozwiązania mają charakter selektywny. „Nawet bowiem cele polityki zewnętrznej, na przykład cele polityki regionalnej, środowiskowej lub przemysłowej, nie mogą uzasadniać odmiennego traktowania przedsiębiorstw w tym za-kresie, a zatem nie mogą wykluczać stwierdzenia selektywności. Środek, który faworyzuje pewne przedsiębiorstwo lub grupę przedsiębiorstw znajdujących się w porównywalnej sytuacji prawnej i faktycznej jak inne przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw, jest prima facie selektywny”[8]

Przedmiotowa regulacja, transferując (w drodze bezprzetargowej dzierżawy) zasoby państwowe (nieruchomości) do niektórych przedsiębiorstw innym podmiotom nakazując partycypację w postępowaniach konkurencyjnych spełnia zatem powyższe przesłanki kwalifikowania niedozwolonej pomocy publicznej.

Wreszcie odnosząc się do przesłanki „wpływu na wymianę handlową i konkurencję” należy wskazać, że, zgodnie z orzecznictwem TSUE, konkurencja jest zakłócona lub istnieje zagrożenie jej zakłócenia, jeżeli środek pomocy przyznany przez państwo wzmacnia pozycję konkurencyjną beneficjenta pomocy w porównaniu z pozycją innych przedsiębiorstw, z którymi odbiorca pomocy konkuruje (730/79 Philip Morris). Nie ulega wątpliwości, że spółki Skarbu Państwa objęte przedmiotową regulacją posiadają aktywa OZE, lub zamierzają je szybko zbudować m.in. dzięki proponowanym przepisom w związku z czym stanowią oczywistą konkurencję dla podmiotów prywatnych branży OZE. Ponadto, wypowiedzi organów unijnych potwierdzają, iż okoliczność, że dany sektor gospodarczy został zliberalizowany na poziomie unijnym, może uzasadniać rzeczywisty lub potencjalny wpływ pomocy na konkurencję oraz jej wpływ na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi[9]. Warto również wskazać, że nawet niewielka wysokość udzielonej pomocy nie wyklucza zakłócenia konkurencji lub groźby jej zakłócenia, o ile prawdopodobieństwo takiego zakłócenia nie jest jedynie hipotetyczne (C-280/00 Trans GmbH i Regierungspräsidium Magdeburg).

Powyższe argumenty jasno wskazują, że istnieje duże prawdopodobieństwo, że proponowana Ustawa wprowadza niedozwoloną pomoc publiczną i, mimo deklaracji Projektodawcy, jest niezgodna z prawem UE. Należy podkreślić, że tego typu działania legislacyjne, zgodnie z art. 108 TFUE, podlegają bezwzględnemu obowiązkowi notyfikacji UE, którego niedochowanie grozi poważnymi sankcjami finansowymi dla Polski.

Na marginesie omawianej Ustawy należy wspomnieć wpisujące się w kierunek faktycznego ograniczania konkurencji praktyki rynkowe spółek Skarbu Państwa. Przez ostatnie kilka lat poza mechanizmami wolnorynkowymi próbują one zdominować rynek OZE. Przejawem działania niezgodnego z wolną konkurencją są chociażby co raz częstsze bezzasadne odmowy wydawania warunków przyłączania. Ponadto systematycznie ogłaszane są pisemne (!) porozumienia i listy intencyjne należących do Skarbu Państwa przedsiębiorstw przemysłowych i przedsiębiorstw energetycznych – zarówno z sektora wytwarzania jak i dystrybucji – w sprawie wspólnych, wielkoskalowych inwestycji OZE. Zjawisko to powinno budzić istotne obawy, gdyż może nosić znamiona antykonkurencyjnych porozumień których celem lub skutkiem jest eliminowanie, ograniczenie lub zniekształcenie konkurencji. Tym czasem, mimo coraz częstszych sygnałów z rynku, ani Prezes UOKiK ani Prezes URE nie podjęli w tym zakresie odpowiednich, przewidzianych prawem, działań wyjaśniających.

  1. Ustawa z dnia 23 lipca 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych ze specjalnym przeznaczeniem gruntów leśnych.

Kolejnym dokumentem, który budzi poważne wątpliwości, nie tylko branży OZE, jest ustawa z dnia 23 lipca 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych ze specjalnym przeznaczeniem gruntów leśnych, oczekująca obecnie na podpis Prezydenta (tzw. „Lex Izera”). Akt ten ma umożliwiać zamianę lasów, gruntów i innych nieruchomości Skarbu Państwa pozostających w zarządzie Lasów Państwowych na inne nieruchomości m.in.  na potrzeby i cele polityki państwa związanej ze wspieraniem rozwoju i wdrażaniem projektów dotyczących energii, elektromobilności lub transportu, służących upowszechnianiu nowych technologii oraz poprawie jakości powietrza (art. 1). Zamiana ma dotyczyć nieruchomości określonych w załączniku do ustawy, który stanowi jej integralną część. W obecnym projekcie załącznika wymieniono 80 działek (25 w Jaworznie oraz 55 w Stalowej Woli) o łącznej powierzchni ok. 1250 ha. Ratio legis deklarowane przez Projektodawcę to umożliwienie rozpoczęcia budowy fabryki polskich samochodów elektrycznych Izera w Jaworznie.

Przedmiotowy dokument zawiera również katalog podmiotów, które będą mogły być stronami umowy zamiany (poza Dyrektorem Generalnym Lasów Państwowych i starostą). Zgodnie z art. 2 ust. 6 stronami umowy zamiany mogą być wyłącznie: państwowa osoba prawna w rozumieniu art. 3 ust. 1-3 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 735 oraz z 2021 r. poz. 159 i 255), lub osoba prawna, w której Skarb Państwa posiada większość akcji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym, lub jednostka samorządu terytorialnego. Zamiana będzie możliwa w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy.

Lex Izera wywołuje protesty wielu organizacji działających na rzecz klimatu jako akt niezgodny z celami i zasadami prowadzenia gospodarki leśnej, jak również niosący ryzyko powstania nieodwracalnych strat przyrodniczych[10]. Z zadowoleniem przyjmujemy rosnące zainteresowanie władz polskich stymulowaniem inwestycji w elektromobilność czy w energię z OZE, które są konieczne dla ochrony klimatu i które Polska musi wspierać na podstawie swych międzynarodowych zobowiązań. Tym niemniej nie powinno się to odbywać kosztem lasów, które są naturalnym sojusznikiem w walce z kryzysem klimatycznym i kryzysem przyrodniczym. Przykład nieruchomości Skarbu Państwa znajdujących się w dyspozycji KOWR pokazuje, że w Polsce nie brakuje terenów pod inwestycje, także energetyczne, i nie ma konieczności wycinania na te cele lasów. Tym niemniej konieczne jest otwarcie dostępu do tych zasobów na równych zasadach dla wszystkich inwestorów, a nie wykorzystywanie ich do budowania państwowych monopoli, czego instrumentem jest faktycznie Ustawa omawiana w pkt I. powyżej. Projektowane regulacje stoją w sprzeczności z przyjętym przez Radę Ministrów Krajowym planem na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030, zgodnie z którym jednym z zadań stojących przed Polską to „zwiększanie lesistości zarówno w wyniku sztucznych zalesień, jak i sukcesji naturalnej, oraz racjonalizacja użytkowania gruntów, zmniejszenie fragmentacji kompleksów leśnych”.

Podzielamy zdanie wielu organizacji branżowych, że „Lex Izera” jest potencjalnym precedensem, który otwiera drogę do prywatyzacji lasów pod nieograniczony faktycznie katalog działań dotyczących inwestycji wysokoemisyjnego i energochłonnego przemysłu. Jak się wskazuje, kosztem środowiska naturalnego na terenie wyciętych lasów będzie można tworzyć lotniska, spalarnie odpadów czy zakłady produkujące barwniki lub butelki. Jest to wprost sprzeczne z zasadami europejskiego Zielonego Ładu oraz przyjętą w dniu 16 lipca 2021 r. – w ramach Pakietu Fit for 55 – Strategią leśną (New EU Forest Strategy for 2030), która ma na celu poprawę jakości, ilości i odporności lasów w Europie.

Ponadto, podobnie jak w przypadku Ustawy omówionej w pkt. I., istnieją uzasadnione przesłanki niezgodności „Lex Izera” z unijnymi regulacjami w zakresie pomocy unijnej. Akt ten zawiera kilka instrumentów, które mogą wskazywać na pośrednie udzielenie pomocy publicznej tj. a) uzyskanie od Skarbu Państwa– na podstawie umowy zamiany – gruntu o wyższej wartości od gruntu przekazywanego Skarbowi Państwa, b) zwolnienie z należności i opłat rocznych za wyłączenie gruntów leśnych z produkcji, a także jednorazowego odszkodowania za przedwczesny wyrąb drzewostanu oraz c) zwolnienie z kosztów usunięcia drzew i krzewów z nabytych gruntów[11]. Ryzyko udzielenia niedozwolonej pomocy materializuje się na skutek wyraźnych dysproporcji wartości zamienianych nieruchomości i przeniesieniu na podmiot trzeci własności nieruchomości o wartości wyższej, niż wartość nieruchomości, której własność przenoszona jest na Skarb Państwa, reprezentowany przez Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych czy też starostę. Wskazują na to także pozostałe mechanizmy zawarte w projekcie, a związane ze zwolnieniem z opłat, należności i jednorazowego odszkodowania, a także z ponoszenia kosztów wycinki drzew i krzewów na terenie nieruchomości, będących przedmiotem umowy zamiany[12].

Podsumowując, Projektowane regulacje nie tylko nie gwarantują realizacji założonych celów tj. działania na rzecz poprawy klimatu, ale wręcz przeciwnie, są z tymi celami wyraźnie sprzeczne. Co więcej oznaczają ryzyko naruszenia unijnych norm klimatycznych i odpowiedzialności finansowej państwa polskiego.

Jako organizacja reprezentująca podmioty mające poważny wkład w proces transformacji energetycznej polskiej energetyki domagamy się zaprzestania przez Władze szkodliwych i pozorowanych działań, które są podejmowane bez należytego dialogu z interesariuszami i służą wyłącznie doraźnym politycznym interesom. Każda tego typu nieprzygotowana, instrumentalna inicjatywa legislacyjna, a ze zdumieniem obserwujemy ich ostatnio coraz więcej, oddala faktycznie Polskę od wypełnienia jej celów klimatycznych, wśród których nie tylko znajduje się zmiana miksu energetycznego, ale także poprawa jakości powietrza, zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego przez dywersyfikację źródeł wytwarzania (m.in. OZE) czy zrównoważony rozwój i inwestycje. Deklarujemy ciągłą chęć współpracy i wsparcia Władz w realizacji tych słusznych założeń, ale na transparentnych, uczciwych i przede wszystkim zgodnych z prawem (zarówno polskim jak i międzynarodowym) zasadach. 


[1] G. Materna, Zmowy przetargowe w prawie ochrony konkurencji i prawie karnym, LEX 2016

[2] P. Popardowski [w:] K. Osajda (red.), Prawo rolne. Obrót nieruchomościami rolnymi. Komentarz, Legalis 2021.

[3] G. Bieniek, Gospodarka nieruchomościami [w:] G. Bieniek, S. Rudnicki, Nieruchomości. Problematyka prawna, Warszawa 2005; Z. Radwański (red.), Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa.

[4] G. Materna, Zmowy przetargowe w prawie ochrony konkurencji i prawie karnym, LEX 2016

[5] B. Kurcz [w:] Kowalik-Bańczyk Krystyna (red.), Szwarc-Kuczer Monika (red.), Wróbel Andrzej (red.), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom II (art. 90-222), LEX 2012

[6] M. Porzeżyńska, Pomoc państwa na produkcję energii ze źródeł odnawialnych w prawie Unii Europejskiej, Legalis 2020.

[7] wyr. Sądu z 12.12.1996 r. w sprawie T-358/94 Air France przeciwko Komisji, ECR 1996, s. II-2109, pkt 65–67; wyr. TS z 16.5.2000 r. w sprawie C-83/98 P Francja przeciwko Ladbroke Racing Ltd i Komisji, ECR 2000, s. I-3271, pkt 50.

[8] State Aid and the Energy Sector, L. Hancher, A. de Hauteclocque, F.M. Salerno, Hart Publishing, 2018

[9] Zawiadomienie Komisji w sprawie pojęcia pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C 262 z 19.7.2016 r.), Wyr. TS z 15.12.2005 r. w sprawie C-148/04 Unicredito Italiano SpA przeciwko Agenzia delle Entrate Ufficio Genova, wyr. TS z 13.2.2003 r. w sprawie C-409/00 Hiszpania przeciwko Komisji,

[10] Por np. Fundacja Frank Bold, Opini a i rekomendacj a do druku sejmowego nr 1 394 , zawierającego rządowy projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych ze specjalnym przeznaczeniem gruntów leśnych: https://blog.frankbold.pl/wp-content/uploads/2021/07/18.07.2021-opinia-do-druku-nr-1394-zamiana-lasow-Frank-Bold_Greenpeace.pdf?utm_medium=email&utm_source=pracownia&utm_content=Wytn%C4%85+lasy+pod+polskie+elektryki%3F+Lex+Izera+z+powrotem+Sejmie&utm_campaign=

[11] Ibidem.

[12] Ibidem.

Przygotowane przez Ministerstwo Klimatu zmiany w projekcie, szczególnie określenie długoterminowego harmonogramu udzielania wytwórcom OZE wsparcia obejmującego jako punkt odniesienia cztery kolejne lata oraz przedłużenie systemu aukcji, Stowarzyszenie ocenia pozytywnie. Jednak negatywnie należy ocenić potwierdzenie na poziomie ustawy dotychczasowej praktyki dotyczącej sposobu określania łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej instalacji OZE poprzez wskazanie, że moc zainstalowana elektryczna instalacji odnawialnego źródła energii oznacza łączną moc znamionową czynną podaną przez producenta na tabliczce znamionowej generatora, modułu fotowoltaicznego lub ogniwa paliwowego.

Dotychczas w przypadku farm słonecznych przeważająca część operatorów sieci dystrybucyjnych określała moc przyłączeniową w umowach zawieranych z inwestorami na podstawie mocy znamionowej inwerterów, co jest standardowym parametrem dla tego typu przyłączy.

Określenie w umowie takiej samej mocy zainstalowanych paneli fotowoltaicznych, choć już wcześniej praktykowane przez niektóre spółki dystrybucyjne, jest nie tylko niezgodne ze sztuką inżynierską, ale i nieefektywne ekonomicznie oraz systemowo. Charakterystyka pracy instalacji odnawianych źródeł energii, zwłaszcza tych zależnych od warunków pogodowych, prowadzi do konkluzji, że moc zainstalowana, w rozumieniu nominalnej mocy generatora lub ogniw fotowoltaicznych, nie jest zbieżna i tożsama z mocą, która w istocie jest wprowadzana do sieci elektroenergetycznej. Dlatego określanie mocy zainstalowanej farmy fotowoltaicznej jako sumy mocy zainstalowanej paneli godzi znacząco w efektywność ich funkcjonowania, ze względu na nieracjonalność ekonomiczną wymuszonych takimi zapisami w umowach przyłączeniowych. Jeżeli umowa przyłączeniowa dopuszcza przyłączenie źródła o mocy 1 MW, to taka powinna być moc maksymalna przyłączanego do sieci inwertera. Z punktu widzenia sieci elektroenergetycznej nie ma znaczenia ilości paneli przyłączonych do inwertera, a jedynie sam inwerter. To w tym miejscu należy, biorąc pod uwagę uwarunkowania techniczne funkcjonowania elektrowni PV, ustawiać ograniczenie mocy maksymalnej oddawanej do sieci z danej instalacji. Przykładowo dla instalacji składającej się z paneli fotowoltaicznych o sumarycznej mocy nominalnej 1 MW stosuje się, zgodnie z zasadami sztuki inżynierskiej, inwertery o mocy znamionowej ok 0,8 MW (moc przyłączeniowa) i taką moc instalacja faktycznie oddaje do sieci. Moc zainstalowanych paneli fotowoltaicznych produkujących prąd stały nie ma żadnego wpływu na warunki pracy sieci prądu zmiennego, gdyż to parametry techniczne inwertera określają, jaka moc elektryczna wytworzona przez panele fotowoltaiczne faktycznie trafia do sieci. Nie ma możliwości, żeby w przypadku zainstalowania inwertera o mocy 0,8 MW do sieci trafiła większa moc, nawet jeśli takowa mogłaby być wytworzona w panelach fotowoltaicznych, gdyż uniemożliwiają to zabezpieczenia mocowe samego inwertera.

Zatem kwestie ilości i mocy paneli należy pozostawić w gestii inwestorów, gdyż nie ma to wpływu na pracę sieci i operatora, a ma wpływ na produktywność instalacji, a zatem na jej opłacalność i jednocześnie ilość energii jaką dna instalacja jest w stanie wyprodukować, a następnie, jaka mogłaby być wykazana w statystykach dotyczących ilości energii z OZE uzyskiwanej w Polsce. Traktowanie mocy przyłączeniowej jako sumy mocy zainstalowanej paneli oznacza utratę około 20% wolumenu produkcji danej instalacji, jaka mogłaby zostać dostarczona do sieci.

Tym samym, zdaniem PSF potencjalne ryzyko utraty takiego wolumenu produkcji energii fotowoltaicznej z systemu elektroenergetycznego stanowi poważne zagrożenie w kontekście realizacji założonych celów OZE. Polska potrzebuje w tym kontekście szybkiego przyrostu dużych mocy w najbliższych latach, a w związku z kilkuletnią luką technologiczną dotyczącą przyrostu potencjału wiatrowego, jedynym obszarem sektora OZE gdzie tego typu duże przyrosty mocy mogłyby nastąpić jest obecnie energetyka słoneczna. Uważamy zatem, że nie można pozwolić, aby znaczna część potencjału rozwojowego PV została zmarnowana na skutek wątpliwych prawnie i technicznie praktyk niektórych operatorów sieci dystrybucyjnej.

W związku z powyższym Polskie Stowarzyszenie Fotowoltaiki stoi na stanowisku, że moc przyłączeniowa farm fotowoltaicznych w umowach przyłączeniowych powinna być określana na podstawie mocy znamionowej inwerterów.

PSF proponuje ponadto dodanie art. 39 ust. 11 do omawianego projektu ustawy w brzmieniu:

„Zmiana wartości udzielonej pomocy inwestycyjnej, otrzymanej przez wytwórcę o którym mowa w art. 72 ust. 1, po dniu złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 3 pkt 9, którego oferta wygrała aukcję, polegająca na obniżeniu wartości tej pomocy, powoduje zmianę wartości ceny skorygowanej poprzez jej podniesienie.”

W obowiązującym stanie prawnym, ustawa o OZE nie przewiduje mechanizmu podniesienia ceny skorygowanej, w sytuacji gdy wytwórca skorygował cenę, po dacie wygranej aukcji, w oparciu o art. art. 39 ust. 7 ustawy o OZE, a następnie nastąpiła zmiana wartości pomocy publicznej poprzez jej obniżenie.

W myśl art. 39 ust. 7 Ustawy o OZE przedsiębiorca, który wygrał aukcje jest zobowiązany, po dniu złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 3 pkt 9, w razie uzyskania pomocy inwestycyjnej, lub w razie gdy jej wartość wzrośnie, do przekazania Prezesowi URE ceny skorygowanej. Przepis natomiast nie kształtuje prawa wytwórcy do zmiany ceny skorygowanej poprzez jej podniesienie, w sytuacji gdyby uzyskana pomoc publiczna uległa obniżeniu w późniejszym okresie. 

Powyższy problem zgłaszają nam m.in. przedsiębiorcy, którzy po wygraniu aukcji, zawarli z wojewódzkim Funduszem ochrony środowiska umowę pożyczki lub zawarli umowę o dofinansowanie (moment otrzymania pomocy publicznej), które to następnie zostały aneksowane, w wyniku czego kwota pożyczki (dofinasowania) uległa obniżeniu – w takiej sytuacji brak podstawy prawnej do ponownej korekty ceny, czyli jej podwyższenie, z uwagi na zmniejszenie wartości pomocy publicznej.    

Konieczność wprowadzenia proponowanych zmian jest odpowiedzią na szybko zmieniające się warunki rynkowe, w szczególności spadku cen modułów fotowoltaicznych, inwerterów, konstrukcji wsporczych, jak również usług budowlanych. W wyniku bieżącej weryfikacji harmonogramu rzeczowo-finansowego w trakcie realizacji przedsięwzięcia wytwórca stoi przed koniecznością obniżenia wartości udzielonej pomocy publicznej, co powinno być uwzględnione przy ustalaniu ceny skorygowanej, która będzie obowiązywać wytwórcę przez okres wsparcia. Obowiązujący stan prawny stoi w sprzeczności z zasadą maksymalnej pomocy publicznej, i może prowadzić do nierównego traktowania wytwórców, którzy uzyskali pomoc publiczną po wygranej aukcji.

Polskie Stowarzyszenie Fotowoltaiki

Harmonogram aukcji OZE, przedłużenie wsparcia dla mikroinstalacji i ułatwienia dla procesu inwestycyjnego instalacji do 1 MW – takie zmiany zaproponowało Ministerstwo Klimatu w projekcie zmian ustawy o odnawialnych źródłach energii.

Ministerstwo Klimatu chce określenia długoterminowego harmonogramu udzielania wytwórcom OZE wsparcia na cztery kolejne lata. W tym celu ma zostać wprowadzona delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia określającego ilości i wartości energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, które mogą zostać sprzedane w drodze aukcji w latach kalendarzowych 2022–2026. Ilość i wartość nie będą mogły zostać zmniejszone. W opinii resortu pozwoli to stworzyć przewidywalne ramy rozwoju sektora OZE w następnych latach i stworzyć stabilną perspektywę inwestycyjną.

Przypomnijmy, że w kwietniu Polskie Stowarzyszenie Fotowoltaiki zaapelowało rządu o opublikowanie harmonogramu aukcji OZE, argumentując to potrzebą gwarancji przewidywalność i bezpieczeństwa w obszarze nowych inwestycji. W opinii PSF bez zagwarantowania stabilności i ciągłości trwania systemu aukcyjnego dla odnawialnych źródeł energii przedsiębiorcy nie mają możliwości planowania nowych projektów.

Projekt zmian w ustawie o OZE autorstwa Ministerstwa Klimatu odnosi się ponadto do trzech innych obszarów. Po pierwsze, ograniczenia obowiązków koncesyjnych dla przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie małych instalacji, przez podniesienie progu łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej lub mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu instalacji odnawialnego źródła energii określonych jako małe instalacje.

Drugim niezwykle ważnym zagadnieniem – jak podkreśla resort klimatu – jest potwierdzenie na poziomie ustawy dotychczasowej praktyki dotyczącej sposobu określania łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej instalacji odnawialnego źródła energii. Projekt dokonuje ujęcia w przepisach jednego z kluczowych elementów systemu aukcyjnego„mocy zainstalowanej elektrycznej” danej instalacji, determinującej udział we właściwym koszyku aukcyjnym.

Trzecim obszarem zmian jest przedłużenie maksymalnego okresu: obowiązywania mechanizmu rozliczeń „opustu” w ramach systemu prosumenckiego; obowiązku zakupu niewykorzystanej energii elektrycznej przez mikroinstalacje OZE działające poza systemem prosumenckim; obowiązku zakupu niewykorzystanej energii elektrycznej po stałej cenie albo prawa do dopłaty do ceny rynkowej energii elektrycznej w ramach systemów FIT oraz FIP; obowiązku zakupu energii elektrycznej po stałej cenie albo prawa do dopłaty do ceny rynkowej energii elektrycznej w ramach systemu aukcyjnego do dnia 30 czerwca 2045 r.

Polskie Stowarzyszenie Fotowoltaiki

fot. Pixabay