Strefa Wiedzy

Spółdzielnia energetyczna jako model biznesowy: maksymalizacja zysków z OZE i bezpieczeństwo energetyczne gminy

Rozwój spółdzielni energetycznych to dziś jedno z najbardziej obiecujących i opłacalnych narzędzi transformacji energetycznej w Polsce. Model ten oferuje wymierne korzyści zarówno gminom, jak i firmom inwestującym w odnawialne źródła energii, dając dostęp nie tylko do korzystniejszych rozliczeń, lecz także do szeregu preferencji oraz możliwości elastycznego zarządzania produkowaną i magazynowaną energią w ciągu roku. Spółdzielnie energetyczne pokazują, że lokalna współpraca jest kluczowa dla właściwego rozpoznania potrzeb energetycznych, świadomego kształtowania lokalnego potencjału oraz efektywnego wykorzystania OZE. To kolejny krok w kierunku decentralizacji wytwarzania energii i budowania odporności energetycznej na poziomie lokalnym.

 

1. Nowy uczestnik rynku energii

W polskim systemie prawnym spółdzielnia energetyczna jest specjalną formą prawną, która umożliwia lokalnym społecznościom aktywne wejście na rynek energii. Jej definicja, wymagania formalne, zagadnienie samowystarczalności oraz zasady uczestnictwa w systemie wsparcia są opisane w ustawie o Odnawialnych Źródłach Energii (Ustawa o OZE).

Czym jest spółdzielnia energetyczna?

Zgodnie z definicją legalną (art. 2 pkt 33a Ustawy o OZE), jest to spółdzielnia (lub spółdzielnia rolników), której przedmiotem działalności jest wytwarzanie energii elektrycznej, biogazu, biometanu lub ciepła w instalacjach OZE, a także obrót nimi. Kluczowym celem jest produkcja i równoważenie zapotrzebowania na energię wyłącznie na potrzeby własne spółdzielni i jej członków.

Kluczowe wymagania i formalności

Aby uzyskać status spółdzielni i dostęp do wsparcia, trzeba spełnić szereg wymogów formalnych. Należą do nich m.in. ograniczony obszar działania (teren jednego OSD, trzy sąsiadujące ze sobą gminy wiejskie lub miejsko-wiejskie) oraz limity mocy zainstalowanej (do 10 MW dla energii elektrycznej, 30 MW dla ciepła i 40 mln m³ rocznie dla biogazu).

Fundamentalnym warunkiem jest też samowystarczalność. Spółdzielnia musi wykazać, że jej instalacje pokrywają co najmniej 40% łącznych potrzeb członków (dla wniosków złożonych do końca 2025 r.), a docelowo – 70%.

Sam proces formalny obejmuje zawiązanie spółdzielni i uchwalenie statutu, rejestrację w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (KOWR) oraz podpisanie kluczowych umów z OSD i sprzedawcą zobowiązanym, co wiąże się też z instalacją odpowiedniego opomiarowania.

Spełnienie tych warunków, choć wydaje się skomplikowane, jest kluczem do odblokowania pełnego potencjału spółdzielni energetycznej. To właśnie formalności i wymogi operacyjne budzą najwięcej pytań wśród gmin i inwestorów, stanowiąc barierę wejścia, którą warto pokonać.

 

2. Zasadność biznesowa. Mechanizm, który generuje zysk

Spółdzielnie energetyczne oferują dziś jedne z najbardziej atrakcyjnych warunków rozliczeń energii w Polsce. Działają w modelu, który w praktyce pozwala zarówno wytwórcom, jak i odbiorcom znacząco obniżyć koszty energii i zwiększyć opłacalność inwestycji w OZE.

– Jednym z kluczowych atutów jest rozliczenie ilościowe a nie kwotowe, dzięki czemu energia wyprodukowana latem, gdy jest tania, może zostać odebrana zimą, kiedy jej wartość rynkowa rośnie kilkukrotnie. To realny, a nie tylko księgowy zysk dla całej spółdzielni. Co więcej, nadwyżki energii można odebrać w dowolnym momencie w ciągu 12 miesięcy, co daje większą elastyczność w bilansowaniu. Dodatkowym impulsem do opłacalności są preferencje, których nie ma żaden inny model rozliczeń: zwolnienie z opłaty OZE, kogeneracyjnej, mocowej, jakościowej oraz stawki zmiennej dystrybucyjnej. Korzystniejszy jest też tutaj system rozliczeń energii wewnątrz spółdzielni czy jej nadwyżek. W efekcie spółdzielnie energetyczne otwierają drogę do dużo tańszej energii, większej stabilności kosztowej i szybszego zwrotu z inwestycji w OZE, bez skomplikowanych modeli finansowych i w pełni w oparciu o lokalną współpracę — tłumaczy Daniel Raczkiewicz, ekspert rynku energii, wiceprezes KIKE i OZE – organizator piątej edycji konferencji szkoleniowej Praktyczne Aspekty Funkcjonowania Spółdzielni Energetycznych w Polsce.

Konferencja szkoleniowa: Praktyczne Aspekty Funkcjonowania Spółdzielni Energetycznych w Polsce. 15 stycznia 2026.
Program i rejestracja: https://obrot.energynat.pl/kongres-2025/

— Z każdym kolejnym spotkaniem z samorządami i przedstawicielami polskiego biznesu nabieramy pewności, że spółdzielnie energetyczne mają w Polsce niezwykle podatny grunt do rozwoju oraz ogromny potencjał do generowania znaczących oszczędności. Potrzebują jednak swego rodzaju drogowskazu, który wskaże, co robić, a czego unikać, aby maksymalizować korzyści z tego typu inwestycji — dodaje Daniel Raczkiewicz.

Tak silne uzasadnienie ekonomiczne znalazło odzwierciedlenie w realiach rynkowych. Interesariusze (zarówno JST, jak i przedsiębiorstwa) zidentyfikowali w modelu spółdzielczym skuteczne narzędzie mitygacji ryzyka zmienności cen energii oraz sposób na poprawę rentowności już posiadanych aktywów OZE. Lokalna współpraca przestała być postrzegana jedynie jako innowacja społeczna, a stała się strategicznym elementem budowania odporności kosztowej i bezpieczeństwa dostaw. W konsekwencji, zainteresowanie tą formułą przeszło z fazy rozpoznania w fazę dynamicznego wzrostu.

 

3. Boom na spółdzielnie energetyczne w Polsce

Formuła spółdzielni energetycznej przeżywa obecnie dynamiczny rozwój. Zgodnie z oficjalnym wykazem prowadzonym przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), na koniec listopada 2025 roku w Polsce funkcjonowało już 230 spółdzielni energetycznych¹. Dla porównania: w lipcu 2025 r. było ich 117, a w styczniu 2025 r. zaledwie 60. Tak gwałtowny wzrost liczby rejestracji (ponad trzykrotny w ciągu 10 miesięcy) to bezpośrednia odpowiedź rynku na zmiany legislacyjne i rosnące koszty energii.

Zdaniem Szymona Górniaka, prezesa Śremskiej Spółdzielni Energetycznej – największej spółdzielni energetycznej w Polsce (6,5 MW), model rozliczeń dedykowany spółdzielniom energetycznym idealnie odpowiada na wyzwania, przed którymi stoją dziś zarówno jednostki samorządu terytorialnego, jak i prywatni wytwórcy energii. – To się po prostu opłaca – przekonuje ekspert. — Kluczem do sukcesu jest właściwie dobrany model jej działania, dostosowany do struktury zużycia energii i profilu wytwórców. Inaczej projektuje się spółdzielnię opartą wyłącznie na spółkach komunalnych, a inaczej taką z udziałem prywatnych wytwórców.

 

---

¹ Wykaz spółdzielni energetycznych: https://www.gov.pl/attachment/3d350dca-3ca5-4409-ab18-270aabeeb5fa , stan na dzień 22.11.2025 r.

 

4. Synergia korzyści i lokalnych wytwórców OZE

Spółdzielnie energetyczne tworzą unikalną przestrzeń współpracy między samorządami a lokalnym biznesem. To model, który łączy interesy obu stron, przynosząc wymierne efekty ekonomiczne i strategiczne.

Dla właścicieli instalacji OZE spółdzielnia to dzisiaj najbardziej opłacalny mechanizm dostępny na rynku. – Współdziałanie w ramach lokalnej spółdzielni energetycznej świetnie odpowiada na wyzwania, z którymi mierzy się dziś wielu prywatnych wytwórców energii z OZE. Coraz częściej odczuwają oni skutki sytuacji bilansowej w KSE i związanej z nią zmian struktury cen profilu fotowoltaicznego — wyjaśnia Jarosław Gryza, dyrektor zarządzający Biurem Doradztwa Energynat Obrót oraz prelegent styczniowej konferencji szkoleniowej w Strykowie.

Ekspert uzupełnia, że rozliczanie w modelu spółdzielni stanowi realny sposób na ochronę przychodów i utrzymanie opłacalności inwestycji, które nierzadko powstawały z myślą o długoterminowej stabilności finansowej.

Z perspektywy samorządu, realizacja spółdzielni energetycznej łączy działania z obszaru strategii bezpieczeństwa z racjonalizacją wydatków budżetowych. Gminy zyskują konkretne korzyści:

• obniżenie kosztów energii dla szkół, instytucji i infrastruktury komunalnej poprawiające stabilność finansową gminy i stwarzające możliwość przeznaczenia zaoszczędzonych środków na inne potrzeby lokalne,
• stabilizację i odporność jako krok ku budowie bezpieczeństwa energetycznego ujętego, w wieloletni projekt oparty na lepszym gospodarowaniem lokalnymi zasobami.

Zatem mamy w tym przypadku do czynienia z modelowym przykładem symbiozy gospodarczej. Można ją opisać jako formę integracji celów publicznych (bezpieczeństwo, niskie koszty utrzymania infrastruktury) z celami prywatnymi (rentowność aktywów OZE), co w efekcie tworzy silny, lokalny ekosystem energetyczny. Gmina i lokalny biznes stają się w nim niezależnymi partnerami kształtującymi własny rynek energii.

 

5. Od teorii do praktyki. Wiedza jako fundament transformacji

Przejście od centralizacji do decentralizacji energetyki to nieodwracalny megatrend, na którym może zyskać współpraca samorządów i lokalnych wytwórców OZE. I choć potencjał oszczędności wynikający z wykorzystania lokalnych zasobów i zrozumienia specyfiki zapotrzebowania jest ogromny, to jednak jego skuteczne uwolnienie wymaga precyzyjnego zaadresowania wyzwań organizacyjnych. Zgodność z prawem zamówień publicznych, procedury współpracy z Operatorami Systemów Dystrybucyjnych (OSD), wymogi organizacyjno-prawe czy efektywne zarządzanie zasobami – to bariery, które często paraliżują inicjatywy na starcie. Właśnie dlatego tak krytyczna jest rola edukacji opartej nie na podręcznikowej teorii, ale na przykładach i doświadczeniu specjalistów.

Potrzebna jest merytoryczna dyskusja, która pokaże realną skalę korzyści i optymalizacji, jaką niesie ze sobą sprawnie działająca spółdzielnia. Inwestorzy i włodarze gmin nie potrzebują ogólników, lecz sprawdzonych schematów działania. Jest ona możliwa przez wymianę doświadczeń i analizę konkretnych studiów przypadku można bezpiecznie przejść proces inwestycyjny, unikając kosztownych błędów i w pełni wykorzystując szansę, jaką daje lokalna niezależność energetyczna.

 

Powyższy tekst powstał w związku z zaplanowaną na 15 stycznia 2026 roku V edycją konferencji szkoleniowej „Praktyczne aspekty funkcjonowania spółdzielni energetycznych w Polsce”. Jest to najbardziej merytoryczne spotkanie praktyków i decydentów rynku energetycznego tego zagadnienia.

Program i rejestracja: https://obrot.energynat.pl/kongres-2025/

Dla kogo jest to wydarzenie? Konferencja szkoleniowa w Strykowie jest kierowana do włodarzy gmin (chcących ograniczyć wydatki na energię elektryczną), spółek komunalnych, a także do właścicieli firm i zakładów przemysłowych funkcjonujących na obszarze gmin wiejskich i miejsko–wiejskich.

To wydarzenie jest bardzo ważne również dla właścicieli instalacji OZE, którzy nie są zadowoleni z poziomu przychodów generowanych przez posiadane elektrownie fotowoltaiczne lub wiatrowe. Wszystkie te podmioty mogą czerpać wymierne korzyści ze zrzeszania się w ramach wybranego modelu spółdzielni energetycznej.

Czego mogą spodziewać się uczestnicy? Uczestnicy mogą liczyć na pogłębione, oparte na realnych danych i doświadczeniach omówienie procesu organizacji i prowadzenia spółdzielni energetycznych. W gronie prelegentów znajdą się eksperci branżowi, doradcy samorządów, prezesi trzech aktywnie działających spółdzielni, a także przedstawiciele OSD i Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wydarzenie będzie koncentrować się na odpowiedzi na kluczowe pytania operacyjne, w tym koszty, zarządzanie zasobami czy prawo zamówień publicznych. Nie zabraknie też przykładów i case studies opracowanych w oparciu o prawdziwe dane rynkowe.

Zapisy i kontakt

Program i rejestracja: https://obrot.energynat.pl/kongres-2025/

Kontakt

Marek Bonecki, Dyrektor Komunikacji i Marketing, Grupa Energynat,

m.bonecki@energynat.pl, +48 694 483 999

 

Opracowali (kolejność alfabetyczna):

Szymon Górniak,

Jarosław Gryza

Katarzyna Jabłońska-Przywecka

Daniel Raczkiewicz